W sobotę po uroczystości Najświętszego Serca Jezusa, Kościół rzymskokatolicki przeżywa w liturgii wspomnienie obowiązkowe Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny. Jak ten dzień przeżyć razem z Ojcami Kościoła, skoro dogmat o niepokalanym począciu Maryi, który stanowi fundament kultu Jej niepokalanego Serca, został ogłoszony dopiero 8 grudnia 1854 roku przez Piusa IX w konstytucji apostolskiej (często określanej także jako bulla) Ineffabilis Deus?
Na serce Maryi uwagę chrześcijan zwraca już Łukasz Ewangelista, który dwa razy mówi o tym, że zachowywała w nim i rozważała wszystkie „te sprawy” i „te wspomnienia” (Łk 2,19.51). On też przytacza proroctwo Symeona o mieczu, który przebije jej serce (Łk 2,35). Komentujący ten fragment Ewangelii Łukasza Orygenes (II wiek po Chrystusie) pisze o Maryi, że „przeczuwała, że są [słowa Jezusa] są czymś więcej niż słowami zwykłego człowieka i dlatego zachowywała je w swoim sercu nie jako słowa dwunastoletniego chłopca, lecz jako słowa Tego, który został poczęty z Ducha Świętego” (Homilie na Ewangelię Łukasza, 20).
Uczniowie Jezusa od początku Maryję postrzegali nie tylko jako uczennicę Pana, ale także jako Jego matkę; była dla nich nie tylko siostrą w wierze i częscią Kościoła, ale także ich matką i matką Kościoła. Była czczona, miłowana i otoczona bardzo szybko pobożnością.
Jej wyjątkowość stopniowo prowadziła do postrzegania dnia jej śmierci najpierw jako dnia jej „zaśnięcia”, a następnie jako dnia, w którym została wzięta do nieba. Jej świętość była postrzegana jako wyjątkowa. Efrem Syryjczyk, którego Kościół wspominał cztery dni wcześniej, wielokrotnie nazywa Maryję „całą czystą”, „bez skazy”, „najświętszą”. Andrzej z Krety oraz inni pisarze wschodni rozwijali temat wyjątkowej świętości Maryi już od początku jej życia.
W średniowieczu równocześnie rozwijała się pobożność oddająca cześć Maryi jako niepokalanie poczętej, jak i toczył się teologiczny spór, gdyż wielu wybitnych teologów miało z tym zagadnieniem trudności. Tomasz z Akwinu nie przyjmował Niepokalanego Poczęcia w późniejszym znaczeniu dogmatu, ponieważ uważał, że mogłoby to podważać powszechność odkupienia. Przełom przyniosła argumentacja Jana Dunsa Szkota, który twierdził, że Maryja – jak wszyscy ludzie – została odkupiona przez Chrystusa, ale w sposób doskonalszy niż inni ludzie: podczas gdy wszyscy zostają uwolnieni od grzechy po jego zaistnieniu, Maryja została od niego zachowana zawczasu.
Autorytet Tomasza z Akwinu opóźnił ogłoszenie dogmatu, dlatego Kościół rzymski dopiero w XIX wieku ogłosił jako dogmat wiarę obecną już w Kościele w wieku III. Dokonując tego ogłoszenia nauki o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny papież Pius IX napisał:
Pisma o Ojcach
„Nauka ta do tego stopnia ogarnęła serca i umysły Ojców, że utrwalił się u nich powszechnie niezwykły zwyczaj mówienia, w którym najczęściej wysławiali Bogurodzicę jako niepokalaną i to niepokalaną pod każdym względem, niewinną i to niewinną w najwyższym stopniu, nienaruszoną i to nienaruszoną w żaden sposób, świętą i zupełnie oddaloną od wszelkiego brudu grzechu, całą czystą, całą nieskalaną, jakby samym wzorcem czystości i niewinności, piękniejszą od piękna, wdzięczniejszą od wdzięku, świętszą od świętości, jedyną świętą, najczystszą na duszy i ciele, która przewyższyła samą nieskazitelność i dziewiczość.
Jedyna uczyniona cała mieszkaniem wszelkich łask Ducha Świętego okazała się wyższą nad wszystko za wyjątkiem Boga samego, z natury piękniejsza, cudowniejsza i świętsza nad cherubiny i serafiny oraz całe zastępy anielskie, tak że w żaden sposób nie zdoła Jej wysławić żaden język ani nieba, ani ziemi. Zwyczaj ten jakby mimowolnie przeniknął również do szacownych tekstów świętej liturgii oraz kościelnej modlitwy brewiarzowej i każdy dobrze wie, jak często w nich występuje i zajmuje zdecydowane pierwszeństwo. Bogurodzica jest w nich bowiem przyzywana i określana jako jedyna nieskażona gołębica piękności, jako zawsze kwitnąca róża, ze wszech miar najczystsza, zawsze niepokalana i zawsze święta. Jest czczona jako niewinność, która nigdy nie doznała uszczerbku, i jako druga Ewa, która zrodziła Emmanuela.” (Ineffabilis Deus, II,8)
Oprócz tego fragmentu z nauczania Kościoła o Ojcach, sięgnijmy po homilię Andrzeja z Krety, biskupa Gortyny na tej wyspie, który przyszedł na świat w 660 roku w Damaszku. Homilię wygłosił w dniu, gdy ówczesny Kościół świętował Narodziny Maryi:
Z pism Ojców
Kresem Praw jest Chrystus. On uwalniając nas od Prawa podnosi zarazem ku duchowi. W Nim jest wypełnienie wszystkiego, gdyż jako Prawodawca po spełnieniu i doprowadzeniu do końca zamienił literę Prawa na ducha, prowadząc wszystko do siebie jako do Głowy. Prawo zostało ożywione łaską i jej podporządkowane. Łaska zaś w harmonijny sposób połączyła się z Prawem i z nim się zespoliła. Nie było t zmieszanie czy zlanie właściwości Prawa z właściwościami łaski, ale przemiana dokonana mocą Bożą. Dzięki niej to, co w Prawie było trudne, uciążliwe i niewolne, zmieniło się w to, co jest łatwe i swobodne, abyśmy już nie byli „poddani żywiołom tego świata” ani nie pozostawali pod jarzmem litery Prawa.
W tym właśnie zawiera się istota ofiarowanych nam przez Chrystusa dobrodziejstw, w tym objawia się zamysł Boga, w tym wyniszczenie natury Bożej – Bóg i człowiek – w tym ubóstwienie przyjętego przez Słowo człowieka. Wypadało więc, aby tak cudowne i niezwykłe zamieszkanie Boga wśród ludzi poprzedzone było jakimś wprowadzeniem do tej radości, chwilą, w której zaczyna się tak wieli dar zbawienia dla nas. To właśnie wspominamy w dzisiejszym święcie. Narodziny Bogarodzicy stanowią początek, wypełnieniem zaś i kresem jest zjednoczenie Słowa z ciałem. Oto przychodzi na świat Dziewica, przyjmuje pokarm i wzrasta aby być Matką Boga, Króla wieków.
Dla nas płynie stąd podwójna korzyść. Maryja prowadzi nas do prawdy i odrywa od życia w niewoli Prawa. W jaki sposób? Dzięki czemu? Dzięki temu, że mrok ustępuje wobec nadchodzącego światła, że łaska przynosi wolność w miejsce litery Prawa. Uroczystość dzisiejsza oznacza granicę tych czasów. Ukazuje związek rzeczywistości z symbolami i zapowiedziami, zastępując Stare Przymierze Nowym.
Niech zatem całe stworzenie śpiewa, raduje się i pomnaża wesele dnia dzisiejszego. Mieszkańcy ziemi i niebios niech wspólną święcą dziś uroczystość. Niechaj wspólnie świętują wszyscy na ziemi i w niebie. Dziś bowiem wzniesiony został przybytek Stwórcy wszechświata, dziś stworzenie mocą niepojętego zamysłu Boga przygotuje nowe mieszkanie Stwórcy.
Kazanie św. Andrzeja z Krety, Godzina czytań z dnia 8 września 2025 r.
Punkty do medytacji
Zwróć przede wszystkim uwagę na to, że słowa Andrzeja z Krety i postępowanie Kościoła daje pierwszeństwo teologii przed pobożnością: Andrzej najpierw mówi o zbawieniu w Chrystusie, a potem wzywa do pobożnego obcodzenia świątecznego dnia. Wieki czekania na ogłoszenie dogmatu, a tym samym zachęcenie Kościoła do pobożności wobec Niepokalanego Serca Maryi są wyraźnym znakiem, że nasza pobożność musi być zbudowana na naszym sposobie myślenia. Czy dbam o własną wiedzę teologiczną? Czy dostrzegam niebezpieczeństwo pobożności, która nie wiąże się z nauką?














