Strona główna / Liturgia z Ojcami / Uroczystość Wszystkich Świętych

Uroczystość Wszystkich Świętych

Uroczystość Wszystkich Świętych, którą Kościół rzymskokatolicki obchodzi 1 listopada, wyrosła z pamięci o męczennikach. Zanim chrześcijanie zaczęli jednym świętem obejmować wszystkich zbawionych, poszczególne wspólnoty gromadziły się przy grobach tych, którzy oddali życie za Chrystusa.

Taką praktykę poświadcza już „Męczeństwo Polikarpa” z II wieku. Chrześcijanie ze Smyrny opowiadają, że zebrali kości swojego biskupa i złożyli je w miejscu, gdzie zamierzali spotykać się z radością w rocznicę jego męczeństwa. Rocznica śmierci była dla nich dniem narodzin do nowego życia, a wspomnienie zmarłego miało przygotowywać następnych do wierności Chrystusowi.

Z czasem obok wspomnień poszczególnych męczenników pojawiły się wspólne obchody ku czci wszystkich męczenników. W IV wieku znamy je już na Wschodzie, choć obchodzono je w różnych terminach. W Konstantynopolu przypadały zaraz po Pięćdziesiątnicy. W homilii Jana Chryzostoma na tę uroczystość czytamy:

Nie minęło jeszcze siedem dni, odkąd obchodziliśmy świętą uroczystość Pięćdziesiątnicy, a oto znów staje przed nami chór męczenników, a raczej wojsko, zastępy męczenników, które w niczym nie ustępują wojsku aniołów oglądanemu przez patriarchę Jakuba, lecz dorównują mu i z nim współzawodniczą. Męczennicy bowiem i aniołowie różnią się jedynie nazwą, łączą ich zaś czyny. Jeśli aniołowie zamieszkują niebo, zamieszkują je również męczennicy; aniołowie cieszą się wieczną młodością i są nieśmiertelni — męczennicy także będą mieli udział w tych dobrach

Tego rodzaju uroczystości dały początek późniejszej uroczystości Wszystkich Świętych, która skupia się już nie na męczennikach, ale całej rodzinie ludzi wszelkiego stanu, o których Kościół wie, że cieszą się chwałą nieba.

W roku 609 lub 610 w Rzymie miało miejsce wydarzenia ważne dla dalszego rozwoju uroczystości: papież Bonifacy poświęcił Panteon przekształcając dawną świątynię pogańską w kościół poświęcony Maryi i wszystkim męczennikom. Rocznica dedykacji tego kościoła (13 maja) była obchodzona na Zachodzie jako święto, które będzie podstawą dzisiejszej uroczystości.

Gdy Kościół zaczął oddawać chwałę świętych nie tylko męczennikom, siłą rzeczy poszerzała się treść uroczystości. W VIII wieku papież Grzegorz III poświęcił w bazylice św. Piotra kaplicę ku czci wszystkich świętych.

Obchody 1 listopada jako święta poświęconego pamięci wszystkich świętych początkowo rozwijały się w Anglii i Irlandii (już w VIII wieku). W IX stuleciu utrwaliły się w Rzymie i państwie Franków. Ostateczne uznanie daty 1 listopada za powszechną w Kościele zachodnim Uroczystość Wszystkich Świętych wiąże się z pontyfikatem papieża Grzegorza IV i panowaniem cesarzem Ludwikiem Pobożnym. Często podaje się rok 835, ale tę dokładną datę przekazuje późniejsza kronika, dlatego należy traktować ją ostrożniej niż sam fakt rozpowszechnienia święta w IX wieku. Powód przeniesienia obchodów z maja na listopad pozostaje nieznany.

Na dzisiejszą uroczystość proponujemy fragment przepięknej homilii ku czci wszystkich świętych męczenników z V wieku wygłoszonej w Konstantynopolu przez Jana Chryzostoma. Całość tej homilii jest dostępna w Bibliotece patrystycznej.

Z pism Ojców

Męczennicy i aniołowie różnią się jedynie nazwą, łączą ich zaś czyny. Jeśli aniołowie zamieszkują niebo, zamieszkują je również męczennicy; aniołowie cieszą się wieczną młodością i są nieśmiertelni — męczennicy także będą mieli udział w tych dobrach. Powiecie jednak: aniołowie otrzymali ponadto naturę niematerialną. Cóż z tego? Męczennicy wprawdzie są przyobleczeni w ciało, lecz jest ono nieśmiertelne. Co więcej, jeszcze zanim dostąpią nieśmiertelności, śmierć poniesiona dla Jezusa Chrystusa przynosi ich ciałom większą chwałę niż sama nieśmiertelność. Zastępy gwiazd nie zdobią nieba takim blaskiem, jakim mnogość ran upiększa ciała męczenników. Właśnie w tym, że ponieśli śmierć, objawia się szczególna ich wyższość: jeszcze zanim dostąpili nieśmiertelności, otrzymali nagrodę, zostali bowiem uwieńczeni przez śmierć.

„Uczyniłeś go niewiele mniejszym od aniołów, chwałą i czcią go uwieńczyłeś” (Ps 8,6) — tak Dawid mówi o wspólnej wszystkim ludziom naturze. Lecz przyszedł Chrystus i usunął nawet tę niewielką różnicę, skazując śmierć na zagładę przez własną śmierć. Twierdzę jednak coś więcej: to właśnie, co czyniło nas niższymi — śmiertelność — stało się naszą przewagą. Gdyby bowiem ludzie nie byli śmiertelni, nie mogliby zostać męczennikami. Gdyby nie było śmierci, nie byłoby też wieńca; gdyby to życie nie miało kresu, nie byłoby męczeństwa. Gdyby nie było śmierci, święty Paweł nie mógłby powiedzieć: „Każdego dnia umieram — zapewniam was o tym przez chlubę, jaką jesteście dla mnie w Jezusie Chrystusie” (1 Kor 15,31). Gdyby nie istniała śmierć, gdyby obecne życie nie mogło ulec zniszczeniu, nie mógłby również powiedzieć: „Raduję się w cierpieniach za was i w moim ciele dopełniam tego, czego brakuje cierpieniom Jezusa Chrystusa” (Kol 1,24).

Nie ubolewajmy zatem nad tym, że jesteśmy śmiertelni, lecz bądźmy wdzięczni, że śmierć otworzyła przed nami arenę męczeństwa, że utrata tego życia staje się sposobnością do otrzymania nagrody i że daje nam okazję do walki. Zobaczcie, jak wielka jest mądrość Boga: to, co było największym złem, główną przyczyną naszego nieszczęścia, co diabeł wprowadził na świat — jednym słowem: śmierć — Bóg obrócił ku naszej czci i chwale. To przez nią prowadzi swoich zawodników ku nagrodom męczeństwa!

Cóż więc? Czy z powodu śmierci będziemy dziękować diabłu? Uchowaj Boże! Dobro, które z niej wynikło, nie jest przecież urzeczywistnieniem zamiarów diabła, lecz dobrodziejstwem Bożej mądrości. Diabeł wprowadził śmierć, aby nas zgubić, obrócić z powrotem w ziemię i zamknąć przed nami wszelką nadzieję zbawienia. Chrystus jednak przejął ją i przemienił, a przez nią wprowadził nas na powrót do nieba.

Niech więc nikt mnie nie oskarża, że całą rzeszę męczenników nazwałem zarazem chórem i wojskiem, nadając jednej i tej samej rzeczy dwa sprzeczne określenia. Chór i wojsko istotnie różnią się od siebie, tutaj jednak jedno połączyło się z drugim. Niczym uczestnicy uroczystych korowodów męczennicy z radością szli na próby, a zarazem, podobni wojownikom, okazywali wszelką odwagę i wytrwałość, pokonując przeciwników. Jeśli patrzeć jedynie na zewnętrzny przebieg wydarzeń, była to bitwa, wojna, wyprawa wojenna. Jeśli jednak przyjrzeć się usposobieniu, z jakim to wszystko się dokonywało, były to chóry, radosne obchody i uroczystości pełne wesela.

Chcecie, abym wam pokazał, że cierpienia męczenników są straszniejsze od wojny? Co budzi grozę na wojnie? Po obu stronach stoją armie, dobrze osłonięte, lśniące orężem, którego blask rozlewa się po ziemi. Ze wszystkich stron lecą chmury pocisków, tak liczne, że zaciemniają powietrze; strumienie krwi zalewają ziemię. Wszędzie, niczym ścinane żniwo, padają ciała żołnierzy, którzy zabijają się nawzajem.

A teraz pozwólcie, że z tamtego pola bitwy zaprowadzę was na pole walki męczenników. Tutaj również stoją naprzeciw siebie dwa wojska: męczenników i tyranów. Tyle że tyrani są dobrze uzbrojeni, męczennicy zaś walczą pozbawieni wszelkiego wojennego wyposażenia. A jednak zwycięstwo przypada tym, którzy nie mają broni, nie zaś tym, którzy są w nią tak hojnie zaopatrzeni.

Któż nie osłupiałby na widok tyrana uzbrojonego w bicz, a pokonanego przez biczowaną ofiarę; prześladowcy nakładającego więzy, a pokonanego przez własnego więźnia; tego, który pali, a zostaje pokonany przez męczennika dręczonego ogniem; wreszcie kata pokonanego przez człowieka poddanego torturom? Widzicie, o ile ta druga scena jest straszniejsza od pierwszej? W pierwszym przypadku, choćby był najbardziej przerażający, wszystko dzieje się zgodnie z naturą. Tutaj zaś wszystko przekracza naturę, cały porządek rzeczy zostaje odwrócony — abyście poznali, że to łaska Boga sprawia takie skutki.

A przecież cóż może być bardziej niesprawiedliwego niż taka walka? Cóż bardziej sprzecznego z zasadami niż takie zmagania? Na wojnie przynajmniej obie strony zbroją się do starcia. Tutaj nic podobnego: jeden jest bezbronny, drugi uzbrojony. Także w zawodach atletycznych każdy z walczących może podnieść rękę na przeciwnika. Tutaj jeden jest związany, drugi zaś wedle upodobania wymierza mu ciosy. Jak gdyby sędziowie mocą swej tyrańskiej władzy przywłaszczyli sobie prawo do czynienia zła, sprawiedliwym męczennikom pozostawiając jedynie prawo do jego znoszenia, pastwią się nad świętymi. A jednak nawet w ten sposób nie mogą ich pokonać, bo z tej nierównej walki to tyrani odchodzą zwyciężeni.

To tak, jakby przyprowadzono wojownika na pole bitwy, złamano grot jego włóczni, zdjęto z niego pancerz i zmuszono go, by walczył tak rozbrojony. On jednak, bity, raniony i przyjmujący ze wszystkich stron tysiące śmiercionośnych ciosów, wyszedłby z tej próby zwycięsko. Tak właśnie przyprowadzano męczenników: nagich, z rękami związanymi za plecami. Bito ich i szarpano ze wszystkich stron, a mimo to ich prześladowcy ponosili klęskę, ci zaś, którzy przyjmowali rany, wznosili znak zwycięstwa nad diabłem.

Gdy uderza się w diament, nie ustępuje on ani nie mięknie, lecz przeciwnie — niszczy żelazo, którym się go uderza. Tak samo dusze świętych, poddawane podobnym próbom, same nie doznawały żadnej szkody, lecz kruszyły potęgę tych, którzy zadawali im ciosy, i odsyłały ich z pola walki okrytych hańbą porażki i dotkniętych nieznośnymi ranami.

Tyrani przywiązywali męczenników do łoża tortur. Tam rozdzierali im boki, żłobili w nich bruzdy, jakby raczej orali ziemię pługiem, niż szarpali ludzkie ciała. Widać było obnażone wnętrzności, otwarte boki i poszarpane piersi. Nawet na tym nie poprzestawały w swej wściekłości te spragnione krwi tygrysy. Zdejmowali ofiary z łoża tortur, aby rozciągnąć je na żelaznej drabinie umieszczonej nad rozżarzonymi węglami. Wówczas ukazywał się widok jeszcze straszniejszy od poprzedniego: z ciał skapywały dwa rodzaje cieczy — spływająca krew i wytapiająca się, trawiona ogniem tkanka. Święci męczennicy zaś, spoczywając na tych węglach jak na posłaniu z róż, z radością patrzyli na to, co się działo.

Tagi:

Zostaw odpowiedź