Ojcowie nie świętowali Bożego Ciała, ale nie znaczy to oczywiście, że ta uroczystość nie sięga korzeniami do ich nauki i że nie jest „patrystyczna”. Pojawia się ona dopiero w XIII wieku i rozszerza się jedynie na Kościół rzymski. Kształtuje się z racji na specyficzny rozwój pobożności Eucharystycznej oraz sporów teologicznych dotyczących obecności Chrystusa w chlebie i winie.
Ważną rolę w powstaniu nowego święta odegrała belgijska zakonnica, Julianna z Cornillon, która miała wizje zachęcające do ustanowienia osobnego święta ku czci Eucharystii. Dzięki jej staraniom biskup Liège w 1246 roku wprowadził takie święto na terenie swojej diecezji. W 1263 miał miejsce tak zwany „cud eucharystyczny w Bolsenie”: według tradycji podczas mszy świętej konsekrowana hostia zaczęła krwawić. Trudno powiedzieć na ile cuda i znaki, a na ile kontekst sporów teologicznych wpłynęły na rozpowszechnianie się święta ku czci Eucharystii, ale już w 1264 roku papież Urban IV ogłosił bullę „Transiturus de hoc mundo” ustanawiając święto Bożego Ciała dla całego Kościoła. Teksty liturgiczne na tę uroczystość przygotował święty Tomasz z Akwinu. Upowszechnienie się uroczystości i jej wejście na stałe do kalendarza liturgicznego całego Kościoła rzymskiego przypada na pontyfikat Jana XXII, który był biskupem Rzymu w latach 1316-1334. W tym okresie zaczynają się również rozwijać procesje eucharystyczne do czterech ołtarzy poza kościołem, które stały się najbardziej charakterystycznym elementem obchodów Bożego Ciała.
Z pism Ojców
Augustyn z Hippony komentując szósty rozdział Ewangelii świętego Jana, który rozpoczyna się od cudownego rozmnożenia chleba w celu nakarmienia pięciu tysięcy ludzi, Mówił:
„Jezus po cudownym znaku dodaje jeszcze naukę, aby – o ile to możliwe – nakarmić nakarmionych i aby umysły ludzi, których żołądki nasycił chlebami, nasycić także naukami. Oczywiście, jeśli zrozumieją. A jeśli nie zrozumieją, zebrane będzie to, czego nie pojmują, aby ułomki nie poginęły. Niech więc mówi, a my słuchajmy. „Odpowiedział Jezus mówiąc: Zaprawdę, zaprawdę mówię wam, szukacie Mnie nie dlatego, że zobaczyliście znaki, ale dlatego że jedliście z moich chlebów”. Ze względu na ciało mnie szukacie, nie ze względu na ducha. Jakże wielu szuka Jezusa tylko dlatego, żeby dobrze im uczynił na tym świecie! Ktoś ma jakąś sprawę, więc szuka wsparcia u duchowieństwa. Inny uciskany jest przez silniejszego, więc ucieka się do Kościoła. Jeszcze inny szuka wstawiennictwa Kościoła u człowieka, który uważa go za nic nie znaczącego. Jeden tak, drugi inaczej. Codziennie kościół wypełnia się takimi ludźmi. Prawie nie szuka się Jezusa ze względu na Jezusa. „Szukacie Mnie nie dlatego, że zobaczyliście znaki, ale dlatego że jedliście z moich chlebów. Nie szukajcie pokarmu, który przemija, ale który pozostaje na życie wieczne”. Szukacie Mnie ze jakiegoś powodu… Szukajcie Mnie ze względu na Mnie. Samego siebie bowiem uważa za ten pokarm, co w następnych zdaniach wyjaśni. „Taki pokarm da wam Syn człowieczy”. Oczekiwałeś, myślę, że znowu będziesz jadł chleb, znowu leżał na trawie, znowu dobrze pojesz. A On powiedział: „Nie szukajcie pokarmu, który przemija, ale który pozostaje na życie wieczne”. Tak samo jak powiedział tamtej Samarytance: „Gdybyś wiedziała kto cię prosi, byś dała mu pić, z pewnością ty prosiłabyś go, żeby dać ci pić wodę żywą”… Gdy ona mówiła: „Skąd weźmiesz wodę, skoro nie masz żadnego czerpaka, a studia jest głęboka?”, odpowiedział Samarytance: „Gdybyś wiedziała kto cię prosi, byś dała mu pić, ty prosiłabyś go, a dałby ci takiej wody, po wypiciu której człowiek już więcej nie pragnie. Kto zaś piję tę wodę, znowu będzie pragnął” (J 4, 10.13.14.). Ona się ucieszyła, chciała otrzymać taką wodę, aby nie odczuwać pragnienia w ciele, bo zmęczona była trudem czerpania wody. W ten sposób podczas tego rodzaju pogawędki Pan dochodzi do duchowego napoju. Takim samym sposobem posługuje się także w tym miejscu.
11. „Troszczcie się więc nie o ten pokarm, który przemija, ale który pozostaje na życie wieczne, a który da wam Syn człowieczy: Jego bowiem naznaczył Bóg Ojciec” (J 6,27). Tego syna człowieczego nie przyjmujcie tak, jak innych synów ludzkich, o których jest powiedziane: „Synowie ludzcy będą pokładać nadzieję w opiece twoich skrzydeł” (Ps 36,8). Ten Syn człowieczy, dzięki udziałowi wyjątkowej łaski Ducha, jest według ciała synem człowieczym, ale też wyłączony jest spośród liczby ludzi, choć jest Synem człowieczym. Ten Syn człowieczy jest Synem Boga. Ten człowiek jest także Bogiem. W innym miejscu pytając uczniów mówi: „Co o Mnie mówią ludzie? Że kim jest Syn człowieczy? A oni: Jedni mówią, że Janem, inni że Jeremiaszem, inni że jednym z Proroków. A On: A wy co mówicie, że kim jestem? Odpowiedział Piotr: Ty jesteś Chrystus, Syn Boga żywego” (Mt 16, 13-16). On mówi, że jest Synem człowieczym, a Piotr Go nazywa Synem Boga żywego. Bardzo słusznie jeden mówił o tym, co miłosiernie ukazywał, a drugi o tym, co pozostawało w światłości. Słowo Boga zaleca swoje uniżenie, człowiek zaś uznaje wspaniałość swojego Pana. Uważam, bracia, że jest to rzecz wspaniała, bo jest słuszna: uniżył się ze względu na nas, my więc Go wysławiajmy. Nie jest bowiem Synem człowieczym ze względu na samego siebie, ale ze względu na nas.
Punkty do medytacji
Jeśli ktoś myślał, że dawniej Kościół był bardziej święty niż dzisiaj, że „pierwsi chrześcijanie” byli doskonalsi do dzisiejszych, to słowa Augustyna wypowiedziane w IV wieku powinny tego złudzenia go pozbawić: kościół napełnia się zawsze ludźmi, którzy przychodzą do niego mając często na uwadze jedynie swoje własne potrzeby. Czy akceptuję taką właśnie naturę Koscioła? Czy nie marzę zbytnio o jakiejś wspólnocie ludzi doskonałych? I czy badam przede wszystkim swoje własne intencje, kiedy staję pośrodku Kościoła na Eucharystii?
Eucharystię nazywamy pokarmem dlatego, że jest w niej Jezus, który jest pokarmem prawdziwym. Spożywać Jezusa oznacza przyjąć to Jego święte człowieczeństwo, które jest przebóstwione. Jezusa Augustyn każe nam widzieć jako „syna człowieczego”, jednego z nas, synów ludzkich, ale równocześnie jako „syna Bożego”. Czy przyjmując Eucharystię, karmiąc się chlebem z nieba, przyjmuję święte człowieczeństwo Jezusa, żeby je uczynić własnym i naśladować?
Więcej tekstów Ojców
Jeśli chcesz poświęcić na lekturę Ojców więcej czasu, to w Bibliotece patrystycznej znajdują się wszystkie cztery Traktaty Augustyna na szósty rozdział Ewangelii Jana. Są to Traktat XXIV, XXV, XXVI i XXVII.














