Tej niedzieli sięgamy po kolejny fragment Ewangelii świętego Mateusza, który zawiera przypowieść Jezusa o dziesięciu pannach oczekujących na przybycie oblubieńca, żeby razem z nim pójść na wesele, z których tylko pięć był dobrze przygotowane na wydłużające się oczekiwanie. Perykopa odczytywana w kościołach podczas liturgii niedzielnej w Konstantynopolu w V wieku była zdecydowanie dłuża i obejmowała także następną przypowieść o człowieku, który przed wyjazdem w daleką podróż rozdzielił swój majątek pomiędzy sługi, a którą my będziemy odczytywać w następną niedzielę. Z tego powodu Jan Chryzostom porównuje te przypowieści w swojej homilii i odczytuje święte teksty według zasady: jeden fragment wyjaśnia drugi. Warto więc przeczytać całą homilię, która jest w naszej Bibliotece patrystycznej. Tutaj zamieszczamy fragment homilii dotyczący pierwszej przypowieści.
Z pism Ojców
Dlaczego jednak bohaterkami tej przypowieści uczynił panny, zamiast posłużyć się po prostu jakimikolwiek ludźmi? Wzniosłe rzeczy powiedział wcześniej o dziewictwie: „Są i tacy bezżenni, którzy dla królestwa niebieskiego sami wybrali bezżenność”, oraz: „Kto może pojąć, niech pojmuje!” (Mt 19,12). Wiedział również, że ogół ludzi będzie je otaczał wielkim poważaniem. Istotnie bowiem jest ono samo w sobie wielkim dokonaniem. Świadczy o tym fakt, że ani w dawnym porządku nie praktykowali go owi starożytni święci mężowie, ani w nowym nie zostało narzucone przymusem prawa. Nie nakazał go przecież, lecz pozostawił wybór słuchaczom. Dlatego również Paweł powiedział: „Co do dziewic, nie mam nakazu Pańskiego” (1 Kor 7,25). To znaczy: „Chociaż chwalę tego, kto osiąga ten stan, nie przymuszam jednak tego, kto go nie pragnie, ani nie czynię z niego obowiązku”.
Skoro więc dziewictwo samo w sobie jest czymś wielkim i cieszy się wielkim szacunkiem u ogółu, Chrystus przedstawia tę przypowieść, aby nikt, kto je zachował, nie sądził, że osiągnął już wszystko, i nie zaniedbał pozostałych cnót. Dostatecznie jasno poucza w niej, że dziewictwo, choćby posiadało wszelkie inne przymioty, jeśli zabraknie mu dóbr płynących z jałmużny, zostaje odrzucone wraz z nierządnicami. Na równi z nimi stawia ludzi nieczułych i niemiłosiernych.
I całkiem słusznie: tamtą bowiem pokonało umiłowanie cielesnej rozkoszy, te zaś — umiłowanie pieniędzy. Nie są to jednak namiętności jednakowej siły: żądza cielesnej rozkoszy jest o wiele gwałtowniejsza i sprawuje o wiele okrutniejszą tyranię. A im słabszy przeciwnik, tym mniej usprawiedliwienia mają ci, którzy dają mu się pokonać. Dlatego też nazywa je nierozsądnymi: podjęły trud większy, a wszystko zaprzepaściły, nie podejmując mniejszego. Przez lampy rozumie tutaj sam dar dziewictwa, czystość świętego życia; przez oliwę zaś — życzliwość wobec ludzi, jałmużnę i pomoc niesioną potrzebującym.
„Gdy zaś oblubieniec się opóźniał, wszystkie ogarnęła senność i zasnęły” (Mt 25,5). Wskazuje w ten sposób, że czas oczekiwania nie będzie krótki, i odwodzi uczniów od przekonania, iż Jego królestwo ma się objawić lada chwila. Tego właśnie się spodziewali, dlatego nieustannie powściąga ich oczekiwania. Zarazem daje tu do zrozumienia, że śmierć jest snem. Powiada przecież, że zasnęły.
„O północy zaś rozległo się wołanie” (Mt 25,6). Albo jest to po prostu dalszy ciąg przypowieści, albo też ponownie wskazuje, że zmartwychwstanie nastąpi nocą. O tym wołaniu wspomina również Paweł: „Na dany znak, na głos archanioła i przy dźwięku ostatniej trąby zstąpi z nieba” (por. 1 Tes 4,16; 1 Kor 15,52). Co zatem oznajmiają trąby? Co obwieszcza owo wołanie? „Oblubieniec nadchodzi!” (Mt 25,6).
Kiedy więc przygotowały swoje lampy, nierozsądne powiedziały do roztropnych: „Użyczcie nam swojej oliwy” (Mt 25,7–8). Znów nazywa je nierozsądnymi, pokazując, że nie ma większej nierozumności niż postępowanie tych, którzy tutaj opływają w bogactwa, a odchodzą nadzy tam, gdzie nade wszystko potrzebujemy miłosierdzia i gdzie trzeba nam obfitości oliwy.
Lecz nierozsądne były nie tylko z tego powodu. Także dlatego, że spodziewały się otrzymać ją dopiero tam i szukały jej, gdy czas po temu już minął. A przecież trudno byłoby znaleźć kogoś bardziej miłosiernego od owych roztropnych panien, które właśnie za to przede wszystkim zyskały uznanie. Nie prosiły też o całą oliwę, lecz mówiły: „Użyczcie nam swojej oliwy”. Ukazywały przy tym naglącą potrzebę: „Nasze lampy gasną” (Mt 25,8). Mimo to niczego nie wskórały. Ani miłosierdzie tych, które prosiły, ani to, jak niewiele żądały, ani konieczność i niedostatek nie sprawiły, by otrzymały to, czego pragnęły.
Czego zatem uczymy się z tych słów? Że tam nikt nie zdoła nas osłonić, jeśli nasze własne czyny świadczą przeciwko nam — nie dlatego, że nie zechce, lecz dlatego, że nie będzie mógł. Przecież i owe panny powołują się na niemożność. To samo dał do zrozumienia błogosławiony Abraham, mówiąc: „Między nami a wami rozciąga się wielka przepaść” (Łk 16,26), tak że nawet gdyby chcieli, nie wolno im jej przekroczyć.
„Idźcie raczej do sprzedających i kupcie sobie” (Mt 25,9). A kim są sprzedający? Ubogimi. Gdzie zaś można ich znaleźć? Tutaj. I tutaj należało ich szukać, a nie dopiero w owej godzinie.
Widzisz, jak wielkie dobrodziejstwo przynoszą nam ubodzy? Gdybyś ich usunął, odebrałbyś nam wielką nadzieję zbawienia. Dlatego tutaj trzeba nam gromadzić oliwę, aby posłużyła nam tam, gdy nadejdzie nasza godzina. Nie tam bowiem jest czas jej zbierania, lecz tutaj. Nie trwoń więc swego majątku na zbytki i próżną chwałę. Tam będziesz potrzebował obfitości oliwy.
Jan Chryzostom, Homilie na Ewangelię Mateusza, LXXVIII, 1-2














