Wczoraj czytaliśmy list, który Paulin z Noli skierował do Augustyna z Hippony. Dziś warto przeczytać odpowiedź, bo Augustyn – jak należy – na listy odpwiadał.
Z pism Ojców
Panu prawdziwie świętemu i czcigodnemu, bratu Paulinowi, godnemu głoszenia z powodu jego wybitnej chwały w Chrystusie, Augustyn przesyła pozdrowienie w Panu.
O dobry mężu i dobry bracie! Byłeś dotąd ukryty przed moją duszą; teraz zaś mówię jej, aby cierpliwie znosiła to, że nadal pozostajesz ukryty przed moimi oczami, lecz z trudem jest mi posłuszna — a raczej wcale nie jest. Czy rzeczywiście znosi? Jakże miałaby znosić, skoro w głębi samej duszy dręczy mnie tęsknota za tobą? Gdybym bowiem cierpiał jedynie dolegliwości ciała i nie zakłócały one równowagi mojego ducha, słusznie można by powiedzieć, że je cierpliwie znoszę. Skoro jednak nie potrafię zachować spokoju z powodu tego, że cię nie widzę, nie sposób nazwać tego cierpliwością. A przecież, ponieważ jesteś takim człowiekiem, być może łatwiej byłoby znieść wszystko inne niż życie bez ciebie.
Dobrze więc, że nie potrafię spokojnie znosić tego, czego — gdybym znosił je spokojnie — nie powinienbym znosić spokojnie. Dziwne jest to, co mnie spotyka, lecz prawdziwe: cierpię, że cię nie widzę, a sam ten ból mnie pociesza. Nie podoba mi się bowiem taka siła ducha, dzięki której cierpliwie znosi się nieobecność ludzi dobrych, takich jak ty. Przecież i my tęsknimy za przyszłym Jeruzalem, a im goręcej za nim wzdychamy, tym cierpliwiej znosimy wszystko ze względu na nie. Któż zatem, ujrzawszy ciebie, mógłby się nie radować? A jeśli nie może się radować, dopóki cię nie widzi, jakże miałby nie odczuwać bólu? Ja więc nie potrafię ani jednego, ani drugiego. A ponieważ gdybym potrafił nie cierpieć, byłaby to nieludzka obojętność, cieszę się z tej niemożności; i właśnie ta radość przynosi mi pewną pociechę. Tak więc nie uspokojony, lecz zrozumiany ból staje się pociechą dla mojego cierpienia.
Proszę cię jednak, nie karć mnie z tą świętą powagą, w której mnie przewyższasz, i nie mów, że niesłusznie cierpię dlatego, iż jeszcze cię nie poznałem, skoro odsłoniłeś przede mną swoje wnętrze — czyli samego siebie — aby mogło być oglądane. Bo pomyśl: gdybym gdziekolwiek, choćby w twoim ziemskim mieście, dowiedział się, że jesteś moim bratem i przyjacielem, a przy tym tak wielkim mężem w Panu, czy sądziłbyś, że nie odczuwałbym bólu, gdyby nie pozwolono mi poznać twojego domu? Jakże więc miałbym nie boleć nad tym, że jeszcze nie ujrzałem twojego oblicza — to jest domu twojej duszy, który znam tak dobrze, jak własny? Przeczytałem bowiem twój list, opływający mlekiem i miodem, odsłaniający prostotę twojego serca, w której — myśląc o Bogu z dobrocią — szukasz Pana, i przynoszący Mu chwałę oraz cześć. Przeczytali go również bracia i niestrudzenie, a zarazem niewysłowienie się radują z tak obfitych i wzniosłych darów Bożych, które objawiły się w twoich cnotach. Wszyscy, którzy go przeczytali, pragną go zatrzymać dla siebie, ponieważ sami zostają porwani podczas lektury.
Jak słodka jest woń Chrystusa i jak silnie bije z tych słów — tego nie sposób wyrazić. List ten, ukazując nam ciebie, abyśmy mogli cię niejako oglądać, tym bardziej pobudza nas do szukania ciebie. Czyni cię bowiem zarazem poznawalnym i godnym pożądania. Im bardziej bowiem w pewien sposób uobecnia nam ciebie, tym mniej pozwala nam znosić twoją nieobecność. Wszyscy cię w nim miłują i pragną być przez ciebie kochani. Niech będzie uwielbiony i błogosławiony Bóg, którego łaska uczyniła cię takim człowiekiem. Tam budzi się Chrystus, aby raczył uciszyć dla ciebie wiatry i morze, gdy zmierzasz ku trwałości, która jest w Nim.
Czytelnicy dostrzegają tam również twoją małżonkę — nie jako tę, która prowadzi swego męża ku wygodzie, lecz jako tę, która przywodzi go z powrotem do męstwa, będąc kością z jego kości. Ją, przywróconą do jedności z tobą i związaną z tobą więzami duchowymi, tym mocniejszymi, im czystszymi, pozdrawiamy w tobie samym, oddając należny szacunek waszej Świątobliwości.
Tam cedry Libanu, zwalone niegdyś na ziemię, zostają podniesione mocą więzi miłości, aby służyć budowie Arki i nie ulegając zgniliźnie przecinać fale tego świata. Tam gardzi się chwałą, aby osiągnąć prawdziwą chwałę, i porzuca się świat, aby posiąść to, co naprawdę warto posiąść. Tam niemowlęta, a nawet już nieco starsze dzieci Babilonu, roztrzaskiwane są o Skałę — to znaczy niszczone są wady zamętu, pychy i światowej wyniosłości. Takie i tym podobne, najsłodsze i najświętsze widowiska ukazuje czytelnikom twój list — list wiary nieobłudnej, list dobrej nadziei, list czystej miłości.
Jakże wyraźnie tchnie z niego twoje pragnienie, twoje łaknienie oraz omdlenie twojej duszy za przedsionkami Pana! Jakim żarem najświętszej miłości, jakim bogactwem szczerego serca, tchnącego ku Bogu, płonie każda jego karta! Jakie dzięki składa Bogu! Jak wielkie łaski od Boga wyprasza! Czy jest bardziej łagodny, czy raczej bardziej płomienny? Bardziej jaśniejący czy bardziej płodny? Cóż bowiem sprawia, że zarazem tak nas koi, tak rozpala, tak obficie zrasza i pozostaje tak pogodny?
Powiedz mi, proszę, czymże mógłbym ci się za niego odwdzięczyć, jeśli nie tym, że cały należę do ciebie w Tym, do którego ty cały należysz? Jeżeli to niewiele, z pewnością więcej nie posiadam. Ty jednak sprawiłeś, że nie wydaje mi się to mało, skoro w owym liście raczyłeś uczcić mnie tak wielkimi pochwałami. Gdy więc odwzajemniam ci samego siebie, gdybym uznał to za zbyt mało, musiałbym przyznać, że nie uwierzyłem twoim słowom. Wprawdzie wstyd mi wierzyć o sobie tyle dobrego, lecz jeszcze bardziej wstydziłbym się nie wierzyć tobie.
Jest jednak pewien sposób. Nie będę uważał się za takiego, jakim mnie widzisz, ponieważ takim siebie nie rozpoznaję; uwierzę natomiast, że jestem przez ciebie kochany, bo to odczuwam i jasno dostrzegam. W ten sposób nie okażę się ani zuchwały wobec samego siebie, ani niewdzięczny wobec ciebie. A gdy oddaję ci całego siebie, nie jest to dar mały. Ofiarowuję ci bowiem tego, którego bardzo gorąco miłujesz. Ofiarowuję ci wprawdzie nie takiego, za jakiego mnie uważasz, lecz tego, za którego modlisz się, aby zasłużył stać się takim.
O to właśnie proszę cię teraz jeszcze usilniej: módl się nadal, abyś nie przestał pragnąć, by zostało mi dodane to, czego jeszcze nie posiadam, tylko dlatego, że sądzisz, iż już jestem tym, czym jeszcze nie jestem. Oto człowiek najdroższy memu sercu i od wczesnej młodości mój najbliższy przyjaciel jest tym, który przynosi ten list Twojej Dostojności i najznakomitszej Miłości.
Jego imię znajduje się w moim dziele „O religii”, które – jak wynika z twojego listu – twoja Świątobliwość przeczytała z wielką przyjemnością. Stał się on bowiem jeszcze milszy także dzięki poleceniu owego wielkiego męża, który go do ciebie posłał. Nie chciałbym jednak, abyś temu mojemu tak bliskiemu przyjacielowi wierzył we wszystkim, co być może powie o mnie na moją pochwałę. Niejednokrotnie bowiem przekonałem się, że również on, nie z zamiłowania do kłamstwa, lecz z nadmiaru miłości, myli się w swoich ocenach, sądząc, iż otrzymałem już od Pana pewne dary, za którymi ja sam dopiero z otwartym sercem gorliwie tęsknię. Jeśli zaś potrafi powiedzieć to wprost mnie samemu, któż nie domyśli się, o ile więcej dobrego niż prawdy z radością opowie o mnie podczas mojej nieobecności? On też dostarczy twojej czcigodnej gorliwości wszystkie moje pisma. Nie przypominam sobie bowiem, abym napisał cokolwiek – czy to przeciw tym, którzy pozostają poza Kościołem Bożym, czy też dla uszu braci – czego by nie posiadał.
Ty jednak, święty Paulinie, gdy je czytasz, nie pozwól, aby tak bardzo porwało cię to, co Prawda mówi poprzez moją słabość, iżbyś mniej uważnie dostrzegał to, co mówię ja sam. Niech się nie stanie, abyś, chciwie czerpiąc dobro i prawdę dane słudze, zaniedbał modlitwę za grzechy i błędy, które sam popełniam. W tym bowiem, co – jeśli będziesz uważny – słusznie ci się w moich pismach nie spodoba, ukazuję się ja sam. Natomiast w tym, co dzięki darowi Ducha, który otrzymałeś, słusznie ci się w nich podoba, należy miłować i głosić Tego, u którego jest źródło życia i w którego światłości oglądać będziemy światłość – już nie w zagadce, lecz twarzą w twarz; teraz bowiem oglądamy jedynie jakby w zwierciadle i niejasno. Dlatego ilekroć czytając rozpoznaję w swoich pismach to, co wypowiedziałem jeszcze z dawnego kwasu, osądzam samego siebie z bólem. Kiedy natomiast odnajduję w nich to, co dzięki darowi Bożemu powiedziałem z przaśnego chleba szczerości i prawdy, raduję się, lecz z drżeniem.
Cóż bowiem mamy, czego byśmy nie otrzymali? Oczywiście lepszy jest ten, kto bogatszy jest w większe i liczniejsze dary Boże, niż ten, kto posiada ich mniej i skromniejsze. Któż temu zaprzeczy? Lecz jeszcze lepiej jest dziękować samemu Bogu nawet za najmniejszy Jego dar, niż pragnąć, aby za wielkie dary dziękowano nam samym. Abym zawsze wyznawał to z głębi serca i aby moje serce nie było w niezgodzie z moim językiem, módl się za mnie, bracie. Proszę cię, módl się, abym nie pragnął być chwalony, lecz chwaląc wzywał Pana, a wtedy będę wybawiony od moich nieprzyjaciół.
Jest jeszcze jeden powód, dla którego powinieneś darzyć tego brata jeszcze większą życzliwością: jest on bowiem krewnym czcigodnego i prawdziwie błogosławionego biskupa Alipiusza, którego obejmujesz całym sercem i słusznie to czynisz. Ktokolwiek bowiem z życzliwością myśli o tym mężu, myśli zarazem o wielkim miłosierdziu Boga i o przedziwnych darach Jego łaski. Kiedy więc przeczytał twoją prośbę, w której wyraziłeś pragnienie, aby opisał ci dzieje swojego życia, chciał to uczynić ze względu na twoją życzliwość, a zarazem nie chciał z powodu swojej skromności. Gdy ujrzałem go wahającego się między miłością a wstydliwością, zdjąłem z jego barków ten ciężar i wziąłem go na własne. Zresztą sam polecił mi to również w swoim liście.
Jeśli więc Pan dopomoże, wkrótce całego Alipiusza wprowadzę do głębi twojego serca. Najbardziej bowiem obawiałem się tego, że on sam zawaha się odsłonić wszystko, czym Pan go obdarzył, aby komuś mniej roztropnemu — bo przecież nie tylko ty jeden miałbyś to czytać — nie wydało się, iż nie głosi Bożych darów udzielonych ludziom, lecz samego siebie. A ty, który wiesz, jak należy takie rzeczy czytać, nie powinieneś być pozbawiony należnej ci sposobności głębszego poznania brata tylko dlatego, że trzeba oszczędzać słabość innych. Już byłbym to uczynił i już czytałbyś jego historię, gdyby nagły wyjazd tego brata nie pokrzyżował naszych zamiarów. Polecam ci go więc tak usilnie, abyś okazał mu taką życzliwość, jak gdybyś nie dopiero teraz go poznał, lecz znał go już wcześniej przeze mnie. Jeśli bowiem bez wahania otworzy przed tobą swoje serce, dzięki twoim słowom zostanie uzdrowiony całkowicie albo przynajmniej w znacznej mierze. Pragnę bowiem, aby był częściej napominany przez tych, którzy miłują przyjaciela nie po świecku, lecz w Bogu.
Co się zaś tyczy jego syna, a zarazem naszego syna — którego imię znajdziesz również w niektórych moich pismach — to nawet gdyby sam nie wybierał się do ciebie, postanowiłem powierzyć go twoim rękom za pośrednictwem tego listu, abyś go pocieszył, zachęcił i pouczył, nie tyle dźwiękiem swoich słów, ile przykładem swojej duchowej mocy. Płonę bowiem pragnieniem, aby dopóki jego młodość jest jeszcze jak zielona trawa, przemienił chwasty w zboże i uwierzył tym, którzy już doświadczyli tego, czego on sam pragnie zaznać, nie dostrzegając niebezpieczeństwa.
Teraz więc z jego poematu oraz z listu, który do niego napisałem, twoja najżyczliwsza i najłagodniejsza roztropność zrozumie, co mnie w jego sprawie boli, czego się lękam i czego dla niego pragnę. Nie tracę też nadziei, że Pan będzie obecny i że za twoim pośrednictwem, jako swoim sługą, uwolni mnie od tak wielkiego ciężaru trosk. Ponieważ zaś zamierzasz przeczytać wiele moich pism, twoja życzliwość będzie mi tym milsza, jeśli w tym, co ci się w nich nie spodoba, poprawisz mnie jako sprawiedliwy w swoim miłosierdziu i upomnisz mnie.
Nie jesteś przecież takim człowiekiem, którego oliwy miałbym się obawiać na swojej głowie. Bracia, nie tylko ci, którzy mieszkają z nami, i ci, którzy gdziekolwiek żyją, wspólnie służąc Bogu, lecz niemal wszyscy, którzy z radością poznali nas w Chrystusie, pozdrawiają, otaczają czcią i z utęsknieniem oczekują Twojej Braterskości, Twojej Błogosławioności i Twojej Życzliwości. Nie śmiem cię o to prosić; jeśli jednak obowiązki kościelne pozostawiają ci trochę wolnego czasu, sam widzisz, jak bardzo wraz ze mną tęskni za tobą Afryka.
Augustyn z Hippony, List 27
Punkty do medytacji
Pisanie listów było w starożytności prawdziwą sztuką, co pewnie widać już po lekturze tych dwóch pism: Listu Paulina do Augustyna i odpowiedzi biskupa Hippony. List jest znakiem osobistej więzi, troski o nią, pogłębiania jej i rozwijania. Podczas lektury listów naszych Ojców warto zastanowić się nad tym, co w naszym życiu wypełnia funkcję dawnych listów.
Nie odpisywanie na listy było znakiem braku troski o relację, która jest ważna dla piszącego do nas. Przyjrzyj się jak Augustyn otwiera przed Paulinem swoje serce pozwalając, żeby ich braterstwo się umacniało. Czy tak samo otwieramy się na ludzi, którzy kierują ku nam swoją przyjaźń.














