24 czerwca Kościół obchodzi Uroczystość Narodzenia św. Jana Chrzciciela. Jest to jedno z najstarszych świąt chrześcijańskich, a zarazem wyjątkowa uroczystość, ponieważ Kościół celebruje narodziny jedynie trzech osób: Jezusa Chrystusa, Najświętszej Maryi Panny oraz św. Jana Chrzciciela.
Jan Chrzciciel zajmuje szczególne miejsce w historii zbawienia. Był ostatnim z proroków Starego Testamentu i jednocześnie bezpośrednim poprzednikiem Chrystusa. Jego narodzenie zostało zapowiedziane przez anioła Gabriela kapłanowi Zachariaszowi, a samo przyjście na świat było cudem, ponieważ jego matka, Elżbieta, była niepłodna i w podeszłym wieku. Misją Jana było przygotowanie ludzi na przyjście Mesjasza. Wzywał do nawrócenia, udzielał chrztu pokuty nad Jordanem i wskazał Jezusa jako „Baranka Bożego, który gładzi grzech świata” (J 1,29). Sam określał siebie jako głos wołającego na pustyni, który prostuje drogę dla Pana.
Data uroczystości ma wymowę symboliczną, nie wiemy, które dnia przyszedł na świat Jan Chrzciciel. Po 24 czerwca dni stają się coraz krótsze, natomiast po narodzeniu Chrystusa, obchodzonym 25 grudnia, zaczynają się wydłużać. Ojcowie Kościoła widzieli w tym obraz słów Jana: „On ma wzrastać, ja zaś się umniejszać”.
Z pism Ojców
W uroczystość Jana Chrzciciela przeżywaną przez Kościół w Hipponie jej biskup Augustyn wygłosił na przełomie IV i V wieku następującą homilię:
Długie było to czytanie, lecz trud słuchania wynagradza słodycz prawdy. Podczas odczytywania Ewangelii usłyszeliśmy o cudownych narodzinach najbłogosławionego Jana, herolda i poprzednika Chrystusa. Dlatego zwróćcie uwagę, umiłowani, jak wielkim człowiekiem jest ten, którego narodziny dziś obchodzimy. Kościół nie świętuje narodzin cielesnych żadnego z proroków, patriarchów ani nawet apostołów. Obchodzi jedynie narodziny dwóch osób: Jana i Chrystusa. Już sam czas ich narodzin ukazuje wielką tajemnicę.
Jan był wielkim człowiekiem, lecz jednak człowiekiem. Był tak wielki, że gdyby ktoś przewyższał go wielkością, musiałby być Bogiem. Powiedział bowiem: „Ten, który idzie za mną, mocniejszy jest ode mnie” (Mt 3,11). Jan sam wyznał: „On jest większy ode mnie”. Jeśli więc jest większy od ciebie, kim jest Ten, który cię przewyższa, skoro o tobie samym powiedział: „Między narodzonymi z niewiast nie powstał większy od Jana Chrzciciela” (Mt 11,11)? Jeżeli żaden człowiek nie jest większy od ciebie, kim jest Ten, który jest od ciebie większy? Chcesz usłyszeć, kim jest? „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo” (J 1,1).
Jak jednak Bóg, Słowo Boże, przez które wszystko się stało, zrodzone przed wszelkim czasem i przez które sam czas zaistniał, mogło narodzić się w czasie? Pytasz: w jaki sposób? Posłuchaj słów Ewangelii: „Słowo stało się ciałem i zamieszkało między nami” (J 1,14). Narodziny Chrystusa są narodzinami Jego ciała, a nie samego Słowa. Są jednak również narodzinami Słowa, ponieważ „Słowo stało się ciałem”. Słowo się narodziło, lecz narodziło się w ciele, a nie w sobie samym. W sobie bowiem zostało zrodzone przez Ojca, a to narodzenie nie ma dnia ani początku w czasie.
Narodził się Jan, narodził się także Chrystus. Jana zapowiedział anioł i Chrystusa również. Jedne i drugie narodziny są wielkim cudem. Niepłodna kobieta rodzi sługę i poprzednika z podeszłego wiekiem męża; Dziewica bez udziału mężczyzny rodzi Pana. Wielkim człowiekiem jest Jan, lecz Chrystus jest kimś więcej niż człowiekiem, ponieważ jest zarazem człowiekiem i Bogiem.
Wielkim człowiekiem jest Jan, lecz był człowiekiem, który miał się uniżać, aby Bóg został wywyższony. Posłuchajcie, jak sam mówi o swoim uniżeniu: „Nie jestem godzien rozwiązać rzemyka u Jego sandałów” (J 1,27). Nawet gdyby uznał się za godnego takiej posługi, już okazałby wielką pokorę. On jednak nie uznał się za nią godnego. Uniżył się przed Nim całkowicie, aż do samej ziemi. Był bowiem lampą (por. J 5,35) i lękał się, by podmuch pychy nie zgasił jej płomienia.
Jan został uniżony, ponieważ przed Chrystusem powinien uniżyć się każdy człowiek. Zarówno jego narodziny, jak i sposób śmierci ukazywały, że Chrystus, Bóg-Człowiek, miał zostać wywyższony. Jan narodził się dziś; od tego dnia światło dnia zaczyna się zmniejszać. Chrystus narodził się dwudziestego piątego grudnia; od tego dnia światło dnia zaczyna się wydłużać. Jan podczas swej męki został ścięty, Chrystus zaś został wywyższony na krzyżu.
Jakże dokładnie zostało to zapowiedziane Dziewicy Maryi, jak prawdziwie i jak święcie! Powiedziała bowiem: „Jakże się to stanie, skoro nie znam męża?” (Łk 1,34). Uwierzyła, lecz zapytała o sposób. A cóż usłyszała? „Duch Święty zstąpi na ciebie, a moc Najwyższego osłoni cię swoim cieniem. Dlatego też Święte, które się narodzi z ciebie, będzie nazwane Synem Bożym” (Łk 1,35).
„Moc Najwyższego osłoni cię swoim cieniem”. Poczęcie dokona się bez cielesnej pożądliwości. Tam, gdzie Duch Święty osłania swoim cieniem, nie ma miejsca dla żaru pożądania. Ponieważ jednak dokucza nam upał, niech na dziś wystarczy, umiłowani; rozwijanie tego tematu zajęłoby zbyt wiele czasu.
Punkty do rozmyślania:
Zwróć uwagę na centralną pozycję Chrystusa w homilii Augustyna: wspominanie narodzin Jana jest dla niego okazją, żeby wprowadzić wierzących w poprawną wiarę w bóstwo i człowieczeństwo w Jezusie. Jakie prawdy o Pan przekazuje Augustyn w tej homilii?
Dwie uwagi Augustyna wypowiedziane w tej homilii są dalekie od wzniosłej teologii, ale dotykają ponadwiekowego doświadczenia chrześcijan: dłużącej się liturgii. Na początku jest trochę narzekania na długi fragment Ewangelii, który odczytano przed homilią: „długie było to czytanie”, a na końcu na upał, który nie uprzyjemnia udziału w sprawowanej liturgii: „ponieważ jednak dokucza nam upał, niech na dziś wystarczy, umiłowani; rozwijanie tego tematu zajęłoby zbyt wiele czasu”. Jeśli biskup Hippony doskonale rozumie, że trzeba podczas liturgii uszanować zmęczenie ludzi w niej uczestniczących, tak samo powinniśmy postępować, prawda?













