27 czerwca Kościół rzymskokatolicki wspomina świętego Cyryla z Aleksandrii, który zapisał się w powszechnej pamięci chrześcijan jako biskup stolicy Kościoła egipskiego, nazywanego dziś koptyjskim. Był i pozostaje jednym z najbardziej wpływowych teologów chrześcijaństwa. Urząd biskupa Aleksandrii i tym samym patriarchy Kościoła egipskiego pełnił od 412 do 444 roku i odegrał kluczową rolę w sporach chrystologicznych toczonym w tym czasie.
Urodził się około 376 roku, prawdopodobnie w Egipcie, i był siostrzeńcem Teofila z Aleksandrii, po którym objął urząd patriarchy. Aleksandria była wówczas jednym z najważniejszych centrów intelektualnych świata chrześcijańskiego. Rywalizowała z Konstantynopolem, Antiochią i Rzymem o wpływy teologiczne i kościelne.
Dyskusja teologiczna tego czasu – po rozwiązaniach przyjętych na synodach w Nicei w 325 roku i Konstantynopolu w 381 – dotyczyła już nie kwestii róności bóstwa Syna Bożego z bóstem Ojca, ale stawiała pytanie o dwie rzeczywistości widoczne w Synu Bożym: Jego aspekt ludzki i boski. Ten sam Syn Boży przecież jest przedwieczym Logosem Boga, który nie ma początku, i konkretnym dzieckiem, które przyszło na świat i ssało mleko matki.
Cyryl początkowo był zwolennikiem rozwiązania, które dziś nazywamy „monofizytyzmem”, a które głosiło istnieje wyjątkowej, jednej i jedynej w swoim rodzaju natury Syna Bożego, która stapiała w sobie boskość i człowieczeństwo. Pod wpływem teologów z Kościoła Antiochii ta koncepcja teologiczna zostanie ostatecznie odrzucona i ortodoksja Kościoła mówi o dwóch naturach Syna Bożego, ale – na co kładł nacisk Cyryl – podkreśla jedność tych natur mówiąc o jednej osobie, czy jednym podmiocie tych dwóch natur.
Oprócz dzieł teologicznych Cyryl pozostawił po sobie liczne dzieła egzegetyczne, w których dawał komentarze do świętych ksiąg.
Fakt, że Cyryl jest czczony w Kościele jako święty nie oznacza, że historycy Kościoła nie dostrzegają w jego życiorysie ciemniejszych momentow. Na początku jego zarządzania Kościołem w Aleksandrii doszło do wypędzenia nowacjan z Aleksandrii i do gwałtownych napięć z miejscową społecznością żydowską. W 415 roku doszło do brutalnego zabójstwa Hypatii, pogańskiej filozof z Aleksandri przez chrześcijański tłum i choć nie ma dowodów, że Cyryl wydał rozkaz jej zamordowania, historycy cały czas dyskutują, czy jego polityka antypogańska nie stworzyła podatnego gruntu dla tej zbrodni.
W dzień wspomnienia Cyryla z Aleksandrii proponujemy sięgnąć po jego list do biskupa Konstantynopola, Nestoriusza, który podczas synodu w Efezie w roku 431 został przyjęty jako zawierający ortodoksyjną doktrynę całego Kościoła
Z pism Ojców
Najczcigodniejszemu i umiłowanemu przez Boga współsłudze Nestoriuszowi, Cyryl [przesyła] pozdrowienie w Panu.
Jak wiem, pewni ludzie rozpowiadają rzeczy nieprawdziwe o moich uczuciach wobec Twojej pobożności i wiele na ten temat plotkują, szczególnie wówczas, gdy mają okazję spotkać znakomite i sławne osobistości. Roznoszą te bezpodstawne oszczerstwa zapewne w przekonaniu, że sprawiają w ten sposób przyjemność twoim uszom. Są to ludzie, których w żaden sposób nie obraziłem ani nie skrzywdziłem, traktowałem ich natomiast dobrotliwie i łaskawie. Jeden z nich wyrządzał niesprawiedliwość ślepcom i biedakom, drugi podniósł miecz na własną matkę, inny jeszcze, wraz ze swą służącą, ukradł komuś złoto i zawsze cieszył się taką sławą, jakiej nikt nie życzyłby swemu najgorszemu wrogowi. Więcej na ten temat nie powiem, aby się nie wydawało, że stopniem cechującego mnie umiarkowania chcę przewyższyć mego Pana i Nauczyciela oraz Ojców. Zresztą nie da się uciec przed głupotą niegodziwców, obojętnie, jaki by się wybrało sposób życia.
Punkty do medytacji:
Zwróć uwagę na jakie autorytety powołuje się Cyryl w dyskusjach teologicznych. Skąd czerpie wiedzę o tym, co jest a co nie jest poprawną wiarą Kościoła?
W centrum sporu z Nestoriuszem jest tytuł, który już w tamtym czasie przypisywany był Maryi: Theotokos, Bogurodzica, Matka Boga. Nestroriusz uważał, że ten tytuł jest błędny, bo przecież Bóg nie może mieć matki, od której pochodzi, bo wtedy nie byłby Bogiem (z samej definicji Boga jest on kimś bez początku i bez końca). Jakie argumenty podaje Cyryl broniąc tego tytułu. Czy używając tego tytułu w odniesieniu do Maryi, przyjmujesz go zgodnie z nauczaniem Cyryla, zgodnie z ortodoksją? W jakim sensie Maryja jest Matką Bożą?
