Wspomnienie Paulina z Noli, które przeżywaliśmy 22 czerwca jest okazją do sięgnięcie po listy napisane przez niego. Czytaliśmy list do Augustyna z Hippony i odpowiedź Augustyna. Dziś, dzięki temu, że Wydawnictwo WAM wydało w 2019 roku przekład 50 listów Paulina z Noi, możemy zajrzeć do jeszcze jednego listu Paulina z Noli.
Z pism Ojców
Świętemu i słusznie godnemu czci i wielce ukochanemu bratu Amandowi – Paulin
W świętej historii Królów podziwiamy Asahela, sławnego brata Joaba, tak szybkiego w nogach i rączego w bieganiu, że mógłby konkurować z łaniami lub kozami w szybkości i żwawości (por. 2 Sm 2,18). Nie mniej
jesteśmy zadziwieni, kiedy czytamy o tym gigancie spośród cudzoziemców, który wyrósł ponad ludzkie rozmiary i według miary, i według liczby swoich członków: każda z jego rąk ma po sześć palców, podobnie jak każda stopa
(por. 1 Sm 17,4; 2 Sm 21,20). To uczyniło go silniejszym i szybszym niż inni ludzie. Ale ręce i siła żadnego z wrogów, jakkolwiek by była ogromna, nie zwyciężyła Dawida, który walczył ręką Boga i pozostał zawsze niepokonany na obraz Chrystusa. Wyniosła duma Szatana ukazująca się w obcych gigantach została obalona i postać Boga Zbawiciela, przemożna pokorą, zwyciężyła w naszych słabych ludziach.
Lecz powrócę do głównej myśli mojego listu, gdyż zacząłem od końca, aby przez ten przykład starożytnych szybkich ludzi przedstawionych w Boskim prawie pochwalić Kardamasa, posłańca Pana. Ale także z Ewangelii przychodzi nam z pomocą owa błogosławiona szybkość młodego Apostoła, z jaką pośpieszył do grobu Pana przed Piotrem, którego pragnienie przybycia było równie ogromne, ale szybkość, z powodu wieku, mniejsza (por. J 21,20). Jan [przybył tam pierwszy], aby prędzej zobaczyć zmartwychwstanie ciała tego, na którego piersi on jedynie spoczywał (por. J 13,25). Stąd Jan wprowadził w głębię swego serca dwa źródła [Bożego słowa], które
potem, jako głosiciel Objawienia i Ewangelii, rozpowszechnił na całą ziemię, i dopełnił ową fizyczną żwawość stóp prędkością ducha, przemierzając cały świat pośród narodów z pięknymi stopami słowa (por. Iz 52,7).
Jan, który żył najdłużej ze wszystkich apostołów, pamiętany jest również jako ostatni autor Ewangelii, aby, jak mówi o nim narzędzie wybrane [czyli Paweł] (por. Dz 9,15), niczym filar sklepienia złączyć fundamenty Kościoła (por. Ga 2,9). On potwierdził [prawdę] wcześniejszych ewangelistów [swoim] autorytetem zgodnym [z nimi]. On jest ostatnim ewangelistą w chronologii ksiąg, ale pierwszym rozpoczynającym od źródła Tajemnicy, ponieważ on jedyny spośród czterech rzek rozpoczyna swój bieg z wysokiego i Boskiego źródła, grzmiąc z wyniosłej chmury: „Na początku było Słowo, i Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo” (J 1,1). On przewyższył Mojżesza, który bystrością swego umysłu rozszerzył granice wiedzy do początku świata i widzialnych stworzeń3. Wzniósł się wyżej niż inni ewangeliści, którzy rozpoczynają ewangelię zmartwychwstania od ludzkiego rodowodu Zbawiciela lub od zapowiedzi poświęcenia prawa, lub od profetycznej przepowiedni poprzednika [Jana] Chrzciciela (por. Mt 1,1n; Łk 1,5n; Mk 1,2n). On także zgłębił niebo i nie zatrzymał się nawet przy aniołach, ale wspiął się wyżej, ponad archaniołów i wszystkie stworzenia niebieskie: Moce, Zwierzchności, Panowania, Trony (por. Ef 1,21), i pokierował się dzięki wzniosłemu umysłowi aż do Stwórcy. Zaczynając od niedających się wyrazić narodzin, opowiedział o Synu współwiecznym, współistotnym, współwszechmocnym i współstwórczym swojemu Ojcu. Ujrzał Boga w Bogu Duchu Świętym, ponieważ w Duchu Boska Trójca jest całością i widoczna jest jedna boskość Trójcy. Duch bowiem Boga, tak jak Słowo Boga, jest Bogiem. Obaj pozostają w jednym początku i wypływają z jednego źródła, którym jest Ojciec – Syn przez narodziny, Duch przez pochodzenie. Są oni oddzielni, ale nie podzieleni,
ponieważ każdy z nich zachowuje nienaruszone właściwości swej Osoby.
Więc błogosławiony Jan, który spoczywał na piersi Pana i chłonął rozumienie głębiej niż jakakolwiek istota z samego serca Mądrości, Stworzyciela wszystkich rzeczy, upojony Duchem Świętym, który „przenika głębokości Boga” (1 Kor 2,10), rozpoczął swoją Ewangelię od najskrytszego i nieskończonego początku wszystkich początków. Przez ten początek wszystkie usta diabła, które szczekają w heretykach, zostały zamknięte. Język Ariusza odcięto jako pierwszy, ale i bluźnierstwa Sabelliusza także unieważniono, gdy jednym zdaniem naszego Rybaka została wyrażona jedność Boga w Ojcu i w Synu i ich rozróżnienie w Osobach. Przez ten sam rozdział jest odrzucony Fotyn, który szaleńczo nauczał, że Chrystus jest tylko człowiekiem, i Marcjon jest gaszony, który rozróżniał Boga prawa i Boga Ewangelii, i Mani, negujący prawdziwego Stwórcę i stwarzający fałszywego, jest zdeptany, a został zmylony zdaniem dołączonym tam natychmiast do tej ponadniebiańskiej Ewangelii (nazwałem tę Ewangelię „po nadniebiańską”, gdyż bierze początek ponad wszystkimi niebiosami i przed wszystkimi wiekami), ponieważ usłyszał o Słowie Boga, które jest Bogiem: „wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, co się stało” (J 1,3). Nawet gnostyk, gdy wychwala się w imię fałszywej wiedzy i zwraca całe rozumowanie swojego pomylonego umysłu ku ziemskim obrazom, nadając eteryczną formę rzeczom cielesnym, jest zmuszony przez ewangelistę do wiary w ciało Chrystusa, gdy mówi o Słowie, które było u Boga i było Bogiem: „A Słowo stało się ciałem” (J 1,14). Jednak Słowo, jak pewne inne węże, jak się mówi, syczą, nie w ten sposób stało się ciałem, że opuściło swoją naturę [Boską] dla naszej [natury śmiertelnej], ale pozosta ło w sobie tym, kim było, i dla nas zaczęło być tym, kim nie było.
Ale dając się ponieść za daleko, nadużywam Twej wspaniałej łaska wości, tak że nie boję się ani znużenia Cię moją gadatliwością, ani zgrzeszenia głupotą w Twojej obecności. Wiem bowiem, że Ty „sam będąc mądrym, chętnie przecież znosisz głupca” (2 Kor 11,19) z ową miłością, która „wszystko znosi, […] wszystko przetrzyma” (1 Kor 13,7). Jednak powiem już sobie, żebym „pilnował dróg mego słowa, abym nie zgrzeszył językiem” (Ps 38,2), lecz pokrótce przejdę do Kardamasa, to jest naszego Asahela (por. 2 Sm 2,18), którego „stopy uczyniłeś tak szybkie jak łani” (Ps 17,34).
Odnowiłeś jego młodość jak orła (por. Ps 102,5) przez bogactwo Twojej miłości, z którą ze względu na uznanie dla mojej niegodnej osoby przyjąłeś go i umieściłeś w przedsionkach domu Pańskiego, aby stał się bardziej wolnym w [służbie] człowieka, skoro stał się wolnym człowiekiem Chrystusa. Dzięki owej miłości sprawiłeś, że zakwitł on nie tylko na duchu, ale i na ciele, aby także on, wypełniony tym uczuciem pochodzącym z głębi Twego jestestwa, którym mnie miłujesz, przekazywał mi Twoje pragnienia i nawzajem moje zaspokajał. Mimo tak dużej odległości pomiędzy regionami kursuje on niemal codziennie między nami „według słów twoich warg, wystrzegając się ścieżek gwałtu” (Ps 16,4). Nawet wierzę, że z listów Twej świątobliwości, które nosi, zyskuje „skrzydła jak gołąb” (Ps 54,7), a przede wszystkim z Twoich modlitw otrzymuje siłę stóp, dzięki której dociera do mnie. Lecz gratuluję mu także tej łaski, przez którą oddany został tak wielkiej tajemnicy miłości, aby służyć w wolności, przemierzając [drogę] tam i z powrotem w swoim dojrzałym wieku, woląc spędzać czas zasłużonego odpoczynku w trudzie podróży, nie zaś marnując w domowym zaciszu. Unika kroczenia po zaścielonych cierniami ścieżkach ludzi leniwych (por. Prz 15,19), aby nie popaść w smutek, gdyby został ukłuty kolcem żałosnego niepokoju przez jałowy odpoczynek lenistwa. Znajduje radość w gorliwym przebieganiu dróg (por. Ps 18,6), a więc nie przytrafi się jemu, jako dobremu biegaczowi, nędza leniwych (por. Prz 6,11), gdyż będąc posłańcem, miażdży bezczynność i lenistwo. Ale kiedy przybywa do mnie, jak wielką radością okrywa i wypełnia moją duszę przez dobre wieści o Twoim zdrowiu! „Odświeża kości” (Prz 15,30) moje i rozbrzmiewa „okrzyk radości w namiotach” (Ps 117,15) moich, gdy z odnowionym przez wybłagane pocieszenie umysłem mówię: „Pan o mnie pamiętał i pobłogosławił mnie” (Ps 113,12).
„Cieszmy się i radujmy w Tym” (Ps 117,24), który spełnia nasze mo dlitewne prośby i „spełnił pragnienia mego serca […], bo uprzedził mnie pomyślnymi błogosławieństwami” (Ps 20,3–4). Jakie bowiem błogosławieństwo jest teraz dla mnie słodsze albo jaka słodycz jest przyjemniejsza niż nagroda i pocieszenie miłości, której pełnię otrzymuję dzięki Twojemu listowi? W nim przyjmuję pewnego rodzaju zastaw Twojego głosu i serca, ponieważ Twe słowa są owocem Twojej duszy; „przecież z obfitości serca mówią usta” (Mt 12,34). Uwielbiam więc Kardamasa, gdy przybywa z Two im listem, i polecam, gdy opuszcza mnie z moim. Zasługuje bowiem na odpoczynek w obfitym miłosierdziu jego dojrzały wiek, którym się trudzi dla miłości i pragnień, i obowiązków. Oprócz tego – co podziwiam w nim nawet bardziej niż prędkość, z jaką podąża ku siwiźnie – od kiedy przybrał tytuł egzorcysty, tak postąpił w oszczędnym życiu, że prawie nie było dnia, by się uchylił przed posiłkiem z nami. I pomimo że pojony był małymi i rzadkimi kielichami, w których ledwo mógł zamoczyć usta, nie skarżył się na szkody uczynione jego pustemu żołądkowi czy suchemu gardłu. Krótko mówiąc, ukazał mi się we wszystkim w tak dobrym świetle, że ujrzałem w nim duchownego godnego uznania przez ludzi i egzorcystę, którego lękają się złe duchy.
Co do innych spraw, bracie, polecam Ci i jego, i nas wszystkich, i siebie samego, abyśmy przez Ciebie byli polecani Panu w szczerych modlitwach, abyśmy wszyscy byli wolnymi sługami u wiecznego Pana i abyśmy przez służbę w Chrystusie osiągnęli nagrodę wiecznej wolności.
Paulin z Noli, List 21
Punkty do medytacji
Zauważ jak doskonale Paulin zna Pisma święte. Nie tylko pamięta szczegóły z ksiąg mniej popularnych w Kościele jak to widać już w pierwszych słowach listu, ale także dostrzega ich głębię – jak w przypadku jego rozważań o Ewangelii Jana. Ojcowie Biblią żyli, mówili i myśleli. Pomyśl o miejscu świętych Pism w twoim życiu.
Zwróć też uwagę na to, ile miejsca w liście zajmuje pytanie o doktrynę. Nauka Kościoła nie jest równoznaczna ze świętymi tekstami, ale na nich bazuje. Dlatego zaraz po Biblii studiować trzeba doktrynę Kościoła.
I wreszcie zwróć uwagę na słowa o człowieku: jak pięknie Paulin mówi o Kardamasie, jak głęboko go zna. Czy ludzi Kościoła przyjmujemy z taką samą uwagą i miłością?














